<P>Accountants hebben sinds eind 2007 een vergunning nodig van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Dat moet van de Wet toezicht op de accountantsorganisaties (Wta). Sinds 2007 heeft de AFM al twee kritische rapporten over ze uitgebracht. Het eerste verscheen eind 2009, en werd door de firma’s nog met tegemoetkomende reacties begroet. Het tweede verscheen op 1 september 2010 en is scherper van toon. Dit keer waren de reacties anders, van geraakt tot woedend. Aanleiding voor beide onderzoeken was de kredietcrisis. Controlerende accountants verdienen hun geld primair met het zetten van handtekeningen onder jaarrekeningen, ten teken dat financiers, spaarders, leveranciers en andere belanghebbenden van de cijfers op aan kunnen. Daar bleek in veel gevallen dus maar bitter weinig van te kloppen. Dat heeft wereldwijd de aandacht getrokken.</P> <P>Het rapport dat de AFM eind 2009 uitbracht, concentreerde zich op het toezicht op financiële instellingen. Voor het jongste rapport keken de onderzoekers ook naar hoe de grote vier (Deloitte, Ernst & Young, KPMG en PwC) hebben toegezien op andere organisaties. Wat trof de AFM aan? Accountants die jaarrekeningen van bedrijven controleren, onderzoeken niet actief – zoals ze horen te doen – of het klopt wat hun klanten ze vertellen. Accountants tekenen zonder serieus eigen onderzoek wat anderen ze voorleggen (bijvoorbeeld accountants van andere delen van hetzelfde concern). Signalen van misstanden die hun toch ter ore komen, pakken ze niet op zoals van ze verwacht mag worden, bijvoorbeeld met een melding aan commissarissen, of aan de AFM zelf. Als achteraf blijkt dat een jaarrekening ten onrechte is goedgekeurd, neemt de accountant die ervoor getekend heeft daarvan geen afstand. Sommige accountants bewaren niet de vereiste onafhankelijkheid ten opzichte van de cliënt die ze moeten controleren. Documenten worden geantedateerd. En zo gaat het pagina’s lang door. </P> <P>De AFM heeft formele handhavingsmaatregelen aangekondigd, tegen meerdere kantoren die deel uitmaken van de grote vier. Voorbeelden van zulke maatregelen zijn aanwijzingen, boetes en dwangsommen. Het kan een poosje gaan duren, zegt de AFM erbij, maar ze komen er. Achter de schermen hebben al normoverdragende gesprekken plaatsgevonden en zijn waarschuwingen uitgedeeld. Firma’s hebben in een aantal gevallen beterschap beloofd en maatregelen genomen. Maar binnen de kantoren rommelt het. Steeds meer accountants zijn de aanhoudende kritiek beu. Inmiddels heeft ook de politiek de zaak opgepakt. Europees Commissaris Michel Barnier (Interne Markt) zint op maatregelen die de alertheid en onafhankelijkheid van accountantsfirma’s moeten vergroten, waaronder een verbod op het combineren van jaarrekeningcontroles met het leveren van lucratieve adviesdiensten. Hij schijnt zelfs te overwegen om de uit megafusies ontstane grote vier weer op te knippen in meerdere kleinere firma’s. </P> <P>In Nederland heeft de Tweede Kamer een hartig woordje gesproken met de Nivra, naar aanleiding van het parlementaire onderzoek dat de commissie-De Wit deed naar de achtergronden en de aanpak van de financiële crisis. Vrijwel de hele Kamer is het zat dat accountants zich stelselmatig verschuilen achter het argument dat ondernemers jaarstukken opstellen, niet accountants. Als ze dat blijven doen, vinden heel wat Kamerleden, rijst onvermijdelijk de vraag waarom ze eigenlijk bestaan. Hun handtekening moet er gewoon borg voor staan dat een jaarrekening de gezondheid van een bedrijf eerlijk weergeeft. </P>